Drewno C24 to klasa wytrzymałości drewna iglastego określona w normie PN-EN 338. Liczba 24 oznacza charakterystyczną wytrzymałość na zginanie równą 24 N/mm². Jeśli chcesz wiedzieć, czym C24 różni się od sąsiednich klas, znajdziesz tu wartości z normy i porównanie C16, C24 i C30. Pokazujemy też, skąd klasa się bierze i jak odczytać oznaczenie na belce. Tartak prowadzimy w Studzionce pod Pszczyną od 1990 roku.

Co oznacza symbol C24

Klasy wytrzymałości drewna konstrukcyjnego określa norma PN-EN 338 „Drewno konstrukcyjne – Klasy wytrzymałości”; jej aktualne wydanie to PN-EN 338:2016-06.

Litera C – drewno iglaste, litera D – liściaste

Litera C oznacza drewno iglaste, litera D – liściaste. Dla obu grup norma podaje osobne tablice, bo różnią się zachowaniem pod obciążeniem. Do klas C sortuje się przede wszystkim sosnę, świerk, modrzew i pokrewne gatunki iglaste, ale norma włącza do tej rodziny także topolę – podział C/D nie pokrywa się więc dokładnie z podziałem na drewno iglaste i liściaste.

Liczba 24 – wytrzymałość charakterystyczna na zginanie w N/mm²

Liczba w oznaczeniu klasy to wartość charakterystycznej wytrzymałości na zginanie w N/mm². Dla C24 jest to 24 N/mm². To parametr mechaniczny, który konstruktor wstawia do obliczeń, a nie symbol handlowy.

Sama PN-EN 338 nie jest normą zharmonizowaną – przywołuje ją PN-EN 14081-1 i to ta druga norma stanowi podstawę oceny drewna jako wyrobu budowlanego.

Czego oznaczenie C24 NIE mówi o drewnie

Oznaczenie klasy nie niesie informacji o gatunku, wilgotności, obróbce powierzchni ani zabezpieczeniu drewna – opisuje wyłącznie parametry mechaniczne. Materiał tej samej klasy trafia do obrotu zarówno jako tarcica mokra i surowa, jak i jako drewno wysuszone i strugane czterostronnie.

Stąd dwa wnioski przy zamawianiu. O wilgotność pytaj osobno – wracamy do tego niżej. Klasa nie mówi też nic o ochronie przed grzybami i owadami; to odrębne zagadnienie, opisane w artykule o impregnacji drewna konstrukcyjnego.

Parametry drewna C24 wg PN-EN 338

W tabeli znajdziesz cztery podstawowe parametry klasy C24.

Tabela 1. Parametry klasy C24 wg PN-EN 338

Parametr	Symbol	Wartość	Co to znaczy w praktyce
Wytrzymałość charakterystyczna na zginanie	fm,k	24 N/mm²	Podstawowa liczba w obliczeniach belki i krokwi
Średni moduł sprężystości wzdłuż włókien	E0,mean	11 kN/mm² (11 000 N/mm²)	Miara sztywności: im wyższa, tym mniejsze ugięcie
Gęstość charakterystyczna	ρk	350 kg/m³	Wartość do obliczeń nośności połączeń
Gęstość średnia	ρmean	420 kg/m³	Masa metra sześciennego – do obciążeń własnych

Norma podaje dla każdej klasy również wytrzymałość na rozciąganie, ściskanie i ścinanie. W tabeli ich nie ma. Część tych wartości zmieniła się między wydaniami PN-EN 338, a podanie liczby bez wskazania wydania wprowadzałoby w błąd.

Co znaczy „wartość charakterystyczna”

Wartości z indeksem k to piąty percentyl. Dla fm,k i ρk znaczy to tyle: co najmniej taki wynik osiąga 95% próbek z populacji, a pozostałe 5% może wypaść niżej – nie jest to więc gwarancja dla pojedynczej sztuki. Inaczej jest z E0,mean i ρmean: to wartości średnie, przy których połowa sztuk wypada niżej. Właśnie dlatego ugięcie liczy się inaczej niż nośność – do sztywności wchodzi wartość średnia, a do nośności charakterystyczna.

Populację definiuje gatunek, pochodzenie i klasa sortownicza – a gatunku, jak pisaliśmy wyżej, samo oznaczenie C24 nie zdradza. Belka C24 nie ma więc świadectwa wytrzymałości na sztukę. Ma klasę, za którą stoi kontrolowany proces sortowania.

Dlaczego norma podaje też gęstość i moduł sprężystości

Zginanie to tylko jeden z warunków, które sprawdza konstruktor. Ugięcie stropu liczy się z modułu sprężystości, a nośność połączeń z gęstości. Strop może spełnić warunek wytrzymałości i mimo to ugiąć się tak, że popęka tynk.

C16, C24, C30 – co realnie daje skok o klasę

Tabela 2. Porównanie klas C16, C24 i C30 wg PN-EN 338

Parametr	Symbol	C16	strength class C24	C30	Jednostka
Wytrzymałość na zginanie	fm,k	16	24	30	N/mm²
Średni moduł sprężystości	E0,mean	8	11	12	kN/mm²
Gęstość charakterystyczna	ρk	310	350	380	kg/m³
Gęstość średnia	ρmean	370	420	460	kg/m³
Typical use	-	elementy mniej obciążone	więźby, stropy, konstrukcje szkieletowe	duże rozpiętości i wysokie obciążenia	-

Z tych liczb wynika coś, czego nie widać w opisach sklepowych. Przejście z C16 na C24 podnosi wytrzymałość na zginanie o połowę – z 16 na 24 N/mm² – a średni moduł sprężystości, od którego zależy ugięcie, o 37,5%. Samo ugięcie tej samej belki maleje odpowiednio mniej. Kolejny krok, z C24 na C30, daje już tylko 25% na zginaniu i niecałe 10% na module sprężystości. W praktyce: pierwszy skok o klasę zmienia dużo, drugi znacznie mniej.

Dlaczego akurat C24 stał się standardem rynkowym

C24 jest w Polsce klasą domyślną drewna konstrukcyjnego. To w niej dostarcza się standardowo drewno KVH i to ona odpowiada najczęstszym zastosowaniom: więźbom, stropom i ścianom szkieletowym.

Kiedy dopłata do wyższej klasy ma sens

Wyższa klasa opłaca się wtedy, gdy pozwala zmniejszyć przekrój albo zwiększyć rozpiętość – przy mocno obciążonych stropach i tam, gdzie o wymiarowaniu decyduje ugięcie. Tej decyzji nie podejmujesz jednak przy zakupie. Klasę wskazuje projekt konstrukcyjny wykonany według norm serii PN-EN 1995 (Eurokod 5). Jeśli zamienisz C24 na C16 albo C30 bez konsultacji z projektantem, zmieniasz założenia obliczeń. Dobór gatunku i przekroju na konkretny dach to osobny temat – opisaliśmy go w artykule jakie drewno na więźbę dachową.

Skąd się bierze klasa – sortowanie wg PN-EN 14081-1

Klasa nie jest cechą gatunku ani efektem obróbki. To wynik sortowania wytrzymałościowego, które dla drewna o przekroju prostokątnym opisuje PN-EN 14081-1. Ta sama norma wymaga, by wymiary przekroju były zgodne z PN-EN 336.

Dlaczego dwie deski z tej samej kłody trafiają do różnych klas

Drewno jest materiałem niejednorodnym. Sęk w innym miejscu, inny przebieg włókien, inna szerokość słojów – i dwa elementy wycięte obok siebie przenoszą różne obciążenia. Sortowanie rozdziela partię na zbiory o przewidywalnych parametrach.

Sortowanie wizualne a maszynowe

Metody są dwie. Wizualna opiera się na ocenie cech widocznych na powierzchni. Maszynowa mierzy właściwości fizyczne powiązane z wytrzymałością – przede wszystkim moduł sprężystości i gęstość, czyli parametry z tabeli 1 – i pozwala nadawać wyższe klasy.

Sama maszyna jednak nie wystarczy. Zawsze uzupełnia ją kontrola wizualna, która wychwytuje cechy niewykrywane przez urządzenie.

Co obniża klasę: sęki, skręt włókien, pęknięcia, obliny, wady biologiczne

Wytrzymałość obniżają głównie sęki, skręt włókien, pęknięcia i obliny, a także ślady działania grzybów i owadów oraz uszkodzenia mechaniczne. Konkretne limity dla tych cech zależą od normy sortowniczej, według której sortowano partię, a nie od samej klasy C.

Przy pęknięciach i wypaczeniach dochodzi jeszcze jedna trudność: ich wielkość zależy od wilgotności. Norma rozstrzyga to wprost: limity dla tych cech obowiązują wyłącznie w momencie sortowania. Element, który po dostawie podsechł i ujawnił pęknięcie czołowe, nie przestaje przez to być C24.

Polskie klasy sortownicze KW, KS i KG

Oznaczenia KW (wyborowa), KS (średnia) i KG (niższa) pochodzą z krajowej normy PN-D-94021 „Tarcica konstrukcyjna iglasta sortowana metodami wytrzymałościowymi” i bywają używane na fakturach oraz w cennikach. To klasy z sortowania wytrzymałościowego, ale PN-D-94021 nie jest normą zharmonizowaną – dlatego oznaczenie KS na fakturze nie zastępuje klasy C zadeklarowanej według PN-EN 14081-1. Jeśli projekt mówi C24, w zamówieniu ma być C24.

Jak czytać oznaczenie na belce

Co powinno znaleźć się na sztuce lub na etykiecie paczki

Oznakowanie drewna konstrukcyjnego według PN-EN 14081-1 zawiera m.in. identyfikację producenta, numer jednostki certyfikującej, rok oznakowania, numer normy, parametry opisujące drewno oraz klasę wytrzymałości. Bywa nanoszone na sztukę, a bywa na etykietę paczki.

Kody M, DG i PT – co oznaczają

Obok klasy pojawiają się krótkie kody literowe. M informuje, że drewno sortowano maszynowo. DG (dry graded) oznacza drewno sortowane po wysuszeniu. PT (preservative treated) wskazuje materiał zabezpieczony środkiem ochrony drewna.

Oznakowanie CE i deklaracja właściwości użytkowych – po co są

Drewno konstrukcyjne jest wyrobem budowlanym. Podlega więc oznakowaniu CE i wymaga deklaracji właściwości użytkowych sporządzanej na podstawie normy zharmonizowanej – a taką normą, jak pisaliśmy wyżej, jest nie PN-EN 338, tylko PN-EN 14081-1.

To ona w Załączniku ZA opisuje procedurę oceny, deklarację i zasady znakowania. Dla kupującego wniosek jest prosty: o oznakowanie i o deklarację pytaj sprzedawcę przy zamówieniu, a nie po rozładunku. Klasę materiału potwierdza dokument z deklarowanymi właściwościami wyrobu, nie ustne zapewnienie.

Przy odbiorze sprawdź też wymiary przekroju – muszą mieścić się w odchyłkach PN-EN 336. Rozkładamy je na liczby w osobnym tekście o rodzajach belek drewnianych, razem z przykładem, kiedy różnica jest jeszcze zgodna z normą, a kiedy już nie.

Drewno C24 z naszego tartaku – co przygotujemy i jakie dokumenty wystawiamy

Wszystko powyżej dotyczy każdego dostawcy drewna konstrukcyjnego. Skoro jednak radzimy pytać o dokumenty i o obróbkę, wypada powiedzieć, co sami na te pytania odpowiadamy.

Drewno lite C24, KVH i BSH – w jednym miejscu

Mamy w ofercie wszystkie trzy wyroby. To – jak rozkładamy w dalszej części tekstu – nie trzy poziomy tego samego, a materiały objęte różnymi normami, więc wybór między nimi wynika z projektu, nie z tego, co dostawca ma pod ręką. Prowadzimy też drewno impregnowane – impregnujemy środkami z atestami.

Tarcicę konstrukcyjną suszymy w komorach do wilgotności 15–18% i strugamy czterostronnie. Dlaczego sama wilgotność jest przy zamówieniu osobnym pytaniem, piszemy w następnej sekcji.

Wymiary i obróbka

Najdłuższy element, jaki przygotujemy, ma 13,5 mb, a największy przekrój kantówki – 34 × 34 cm. Materiał przycinamy na wymiar, a elementy strugane wykonujemy na zamówienie w wymiarach z zestawienia – krokwie, murłaty i płatwie nie muszą być docinane na budowie.

Dokumenty, które wystawiamy

O oznakowanie i o deklarację właściwości użytkowych pytaj przy zamówieniu każdego dostawcę – również nas; zapytaj o nie razem z wyceną. Ze swojej strony wystawiamy Deklarację PKN, czyli potwierdzenie zgodności wyrobów z Polskimi Normami, a przy wysyłkach za granicę – świadectwo fitosanitarne. Warto przy tym wiedzieć, że Deklaracja PKN i deklaracja właściwości użytkowych to dwa różne dokumenty o różnej podstawie. Dlatego nie zostawiamy tego domysłom: zakres dokumentacji, jaki możemy dać do Twojego zamówienia, mówimy wprost, zanim je złożysz.

Drewno pozyskujemy z odpowiedzialnie zarządzanych lasów państwowych.

Skąd i jak dowozimy

Tartak prowadzimy w Studzionce w powiecie pszczyńskim – to jeden z największych tartaków w województwie śląskim. Naszym rynkiem lokalnym jest aglomeracja śląska – Katowice, Gliwice, Rybnik, Tychy i Bielsko-Biała. Transport drewna do klienta mamy w ofercie i możemy go zorganizować w całej Polsce. Kupujesz bezpośrednio w tartaku, bez pośrednika.

Wilgotność drewna konstrukcyjnego

Warunki odniesienia normy: 20 °C i 65% wilgotności powietrza

Wartości tablicowe PN-EN 338 odnoszą się do drewna w temperaturze 20 °C i przy wilgotności względnej powietrza 65%. Dla większości gatunków oznacza to wilgotność drewna 12%. Ten szczegół tłumaczy, dlaczego w rozmowie o klasie wraca temat wilgotności.

Co się dzieje, gdy drewno schnie już w konstrukcji

Drewno zmienia wymiary wraz z wilgotnością: schnąc, kurczy się, może się paczyć i pękać. Materiał wysuszony jest stabilniejszy wymiarowo.

Stąd zapowiadany wcześniej wniosek: o wilgotność pytaj przy zamówieniu osobno, zamiast zakładać ją na podstawie klasy. Różnicę opisaliśmy przy okazji tarcicy suchej i mokrej.

Drewno konstrukcyjne C24 – gdzie się je stosuje

Drewno konstrukcyjne C24 pracuje tam, gdzie element przenosi obciążenia: w więźbach dachowych, stropach i konstrukcjach szkieletowych. W praktyce to krokwie, murłaty, płatwie, jętki, belki stropowe i słupki ścian szkieletowych – czyli roof truss, wooden beams i tarcica konstrukcyjna.

Wymaganą klasę wskazuje projekt konstrukcyjny opracowany według Eurokodu 5. Klasy nie dobierasz sam – odczytujesz ją z zestawienia i zamawiasz zgodnie z nim. Zamiana na inną klasę jest zmianą projektową, nie zakupową.

Nie masz jeszcze zestawienia materiałowego?
Doradztwo techniczne i konsultacje w doborze materiału należą do naszych usług. Klasy nie wskażemy za projektanta, ale podpowiemy, o co go dopytać, i pomożemy dobrać postać materiału do tego, co ma powstać – drewno lite, KVH czy BSH, suszone czy surowe, strugane czy nie. Możesz też zamówić próbki i zobaczyć drewno przed decyzją. J. B. Tartak (TARTAK BIAŁAS) ze Studzionki pod Pszczyną przerabia drewno iglaste – sosnę, świerk i modrzew – od 1990 roku. Zanim złożysz zamówienie na structural timber, zadzwoń pod 32 212 33 80 albo write to us.

C24, KVH i BSH – to nie są trzy klasy tego samego

W ofertach te trzy oznaczenia stoją obok siebie, co sugeruje, że opisują ten sam parametr na trzech poziomach. Nie opisują.

KVH – typ wyrobu, nie klasa wytrzymałości

KVH (Konstruktionsvollholz) to drewno lite: wysuszone, posortowane wytrzymałościowo, strugane czterostronnie, z fazowanymi krawędziami i łączone wzdłużnie na mikrowczepy. To opis wyrobu, nie klasa. Dostarcza się go standardowo w C24 – stąd zbitka „KVH C24”, w której pierwszy człon mówi o postaci materiału, a drugi o wytrzymałości. Wytyczne dla KVH wydaje niemieckie stowarzyszenie Überwachungsgemeinschaft Konstruktionsvollholz e.V. To porozumienie branżowe, nie norma europejska. W obrocie spotyka się dwa warianty powierzchni: Si (do miejsc widocznych) i NSi (do niewidocznych). Podobnie umowna jest nazwa „kantówka”, o czym piszemy przy wymiarach i zastosowaniach kantówki.

Dlaczego drewno łączone na mikrowczepy ma osobną normę

PN-EN 14081-1 nie obejmuje drewna konstrukcyjnego łączonego na mikrowczepy – dla tego wyrobu właściwa jest norma PN-EN 15497. Element łączony wzdłużnie ma w miejscu złącza inną charakterystykę niż sztuka lita.

BSH – inny wyrób, inna norma, klasy GL

BSH, czyli drewno klejone warstwowo, powstaje przez sklejenie co najmniej dwóch równolegle ułożonych warstw (lamel) z wysuszonego drewna. Podlega normie PN-EN 14080. Ma własny system oznaczeń: klasy GL – GL20, GL22, GL24, GL26, GL28, GL30 i GL32, uzupełniane literą „h” dla przekroju jednorodnego albo „c” dla mieszanego. GL24h i C24 mają tę samą liczbę i tę samą wytrzymałość charakterystyczną na zginanie. To jednak różne wyroby, oceniane według różnych norm.

Frequently asked questions

Co dokładnie oznacza symbol C24?

C24 to klasa wytrzymałości drewna iglastego według PN-EN 338. Litera C wskazuje drewno iglaste (dla liściastego norma używa litery D), a liczba 24 to charakterystyczna wytrzymałość na zginanie równa 24 N/mm². Wartość ta jest piątym percentylem populacji, czyli opisuje zbiór elementów, a nie pojedynczą sztukę. Sama klasa nie mówi nic o gatunku, wilgotności ani obróbce.

Czym różni się drewno KVH od C24?

KVH jest typem wyrobu, a C24 klasą wytrzymałości. KVH to drewno lite wysuszone, posortowane wytrzymałościowo, strugane czterostronnie i łączone wzdłużnie na mikrowczepy – dostarczane standardowo właśnie w klasie C24. Wytyczne dla KVH wydaje niemieckie stowarzyszenie branżowe, nie norma europejska. Drewno łączone na mikrowczepy jest wyłączone z zakresu PN-EN 14081-1 i objęte normą PN-EN 15497.

Czy drewno C30 jest lepsze od C24?

C30 ma wyższe parametry: 30 N/mm² wytrzymałości na zginanie wobec 24 N/mm² i moduł sprężystości 12 wobec 11 kN/mm². Przyrost sztywności jest tu jednak mniejszy niż przy przejściu z C16 na C24. I nie jest to ulepszenie, które wybiera się przy zakupie. Wymaganą klasę wskazuje projekt konstrukcyjny według Eurokodu 5, a zamiana na inną klasę jest zmianą projektową.

Jak sprawdzić, czy drewno naprawdę ma klasę C24?

Podstawą są dwa dowody. Oznakowanie według PN-EN 14081-1 zawiera m.in. identyfikację producenta, numer jednostki certyfikującej, rok oznakowania, numer normy i samą klasę. Drugim dowodem jest deklaracja właściwości użytkowych, do której odsyła Załącznik ZA normy PN-EN 14081-1. Inaczej jest przy materiale łączonym wzdłużnie na mikrowczepy, czyli przy KVH: ten jest wyłączony z zakresu PN-EN 14081-1 i objęty normą PN-EN 15497, więc jego dokumenty odwołują się do tej drugiej normy. O oba dowody – i o to, według której normy są wystawione – pytaj sprzedawcę już przy zamawianiu materiału, bo zakres dokumentacji do konkretnego zamówienia ustala się przed jego złożeniem.

Ile kosztuje drewno C24?

Cena drewna C24 nie wynika z samej klasy. Zależy od przekroju, długości, gatunku i stopnia obróbki. Inaczej wycenia się tarcicę surową, a inaczej materiał suszony i strugany. Wycenę przygotowujemy zawsze na podstawie konkretnego zestawienia – dane kontaktowe znajdziesz tutaj.

Podsumowanie – co zapamiętać o drewnie C24

C24 to klasa wytrzymałości drewna iglastego według PN-EN 338: 24 N/mm² charakterystycznej wytrzymałości na zginanie, 11 kN/mm² średniego modułu sprężystości i 350 kg/m³ gęstości charakterystycznej. Klasa jest wynikiem sortowania wytrzymałościowego według PN-EN 14081-1 – wizualnego albo maszynowego. Nie niesie za to informacji o gatunku, wilgotności ani zabezpieczeniu materiału. KVH i BSH nie są wyższymi odmianami C24, tylko odrębnymi wyrobami objętymi innymi normami. O tym, jaka klasa trafi na budowę, rozstrzyga projekt konstrukcyjny.

Masz zestawienie materiałowe z projektu? Prześlij je przez formularz zapytania ofertowego na stronie kontaktowej albo zadzwoń pod 32 212 33 80 – pracujemy od poniedziałku do piątku w godz. 7:00–16:00 i w sobotę do 12:00. A jeśli zestawienia jeszcze nie ma – zadzwoń i tak; powiemy, o jakie dane poprosić projektanta, żebyśmy mogli przygotować wycenę. Wycenę przygotowujemy indywidualnie, pod konkretne zestawienie, razem z przycinaniem na wymiar, zakresem dokumentów i transportem. J. B. Tartak (TARTAK BIAŁAS), Studzionka w powiecie pszczyńskim.